Squat đúng cách và vì sao bị đau gối: 6 lỗi hay gặp
Squat đúng là đứng chân rộng bằng vai, đẩy mông ra sau như ngồi xuống ghế, hạ đến khi đùi gần song song sàn rồi đạp gót đứng lên. Gối đi theo hướng mũi chân, gót luôn chạm sàn, lưng thẳng. Gối khó chịu thường do gối cụp vào, nhấc gót hoặc xuống quá sâu quá sớm.
Squat đúng cách từng bước
Squat là bài đứng lên ngồi xuống có kiểm soát. Làm đúng, nó dùng đùi trước, mông và đùi sau. Làm sai, gối và lưng dưới phải gánh phần không đáng có. Các bước dưới đây khớp với hướng dẫn trong app AI Coach 360.
Chân đặt thế nào?
Đứng hai chân rộng bằng vai, mũi chân hơi mở ra ngoài. Ngực mở, mắt nhìn thẳng phía trước. Hai tay có thể duỗi ra trước hoặc đặt trước ngực để giữ thăng bằng.
Hạ người thế nào?
Đẩy mông ra sau như thể bạn ngồi xuống một chiếc ghế. Hạ đến khi đùi gần song song với sàn. Người mới chưa cần xuống sâu. Hạ đến mức bạn còn giữ được lưng thẳng và gót chân chạm sàn là đủ.
Đứng lên và thở
Đạp gót, đứng thẳng lên. Hít vào khi xuống, thở ra khi đứng lên. Không nín thở. Mỗi lần xuống nên kéo dài khoảng ba nhịp, lên khoảng hai nhịp.
Điểm cần nhớ gói trong một câu: gối đi theo hướng mũi chân, gót luôn bám sàn.
Squat tập cơ nào?
| Nhóm cơ | Vai trò |
|---|---|
| Đùi trước | Cơ chính, duỗi gối khi đứng lên |
| Mông | Cơ chính, duỗi hông khi đứng lên |
| Đùi sau | Cơ hỗ trợ, giữ ổn định |
| Bụng và lưng dưới | Giữ thân thẳng suốt động tác |
| Bắp chân | Hỗ trợ giữ thăng bằng |
Vì sao squat bị đau gối?
Không có một nguyên nhân duy nhất, và mình không thể nói cụ thể vì sao gối bạn khó chịu. Dưới đây là sáu lỗi kỹ thuật hay gặp. Sửa được chúng thường làm buổi tập dễ chịu hơn, nhưng nếu đau vẫn còn thì cần bác sĩ khám.
| Lỗi | Dấu hiệu nhận ra | Cách sửa |
|---|---|---|
| Gối cụp vào trong | Hai gối chụm lại khi đứng lên | Đẩy gối ra theo hướng mũi chân, mở mũi chân hơi rộng hơn |
| Nhấc gót, dồn lên mũi chân | Cảm thấy ngón chân bị ép, gót rời sàn | Dồn lực xuống gót và giữa bàn chân, hạ nông hơn |
| Gập lưng, cúi đầu | Ngực chúi xuống, nhìn sàn | Giữ ngực mở, mắt nhìn phía trước |
| Xuống quá sâu quá sớm | Phải nhún, lưng dưới tròn ở đáy | Hạ đến mức còn giữ được lưng thẳng, tăng dần |
| Hạ quá nhanh, rơi người | Có cú "thịch" ở đáy | Hạ đều trong ba nhịp |
| Chưa khởi động | Gối cứng, kêu lục cục lúc đầu | Đi nâng gối tại chỗ và xoay hông 2 đến 3 phút |
Gối cụp vào
Đây là lỗi phổ biến nhất. Hãy tưởng tượng bạn đang dùng gối đẩy sang hai bên. Nếu bạn đặt dây thun quanh đùi (không bắt buộc), nó sẽ nhắc bạn đẩy ra.
Dồn trọng lượng lên mũi chân
Khi gót rời sàn, gối phải chịu thêm lực. Giữ cả bàn chân chạm sàn: gót, mép ngoài và gốc ngón cái.
Xuống quá sâu quá sớm
Độ sâu phù hợp khác nhau giữa mỗi người. Một tổng quan năm 2013 về squat nhận thấy tải lên khớp gối và cột sống thay đổi theo độ sâu và mức tạ. Với người mới, không cần ép sâu. Cứ hạ đến mức bạn còn kiểm soát được.
Chưa khởi động
Ba phút đi nâng gối và xoay hông giúp khớp quen với việc vận động. Xem thêm bài tập tại nhà 20 phút có phần khởi động làm theo.
Gối có được vượt mũi chân không?
Bạn sẽ nghe hai quan điểm trái ngược. Một bên nói gối không bao giờ được vượt mũi chân. Bên kia nói điều đó không quan trọng.
Cách nhìn thực tế hơn: khi bạn hạ người, gối tiến ra trước một chút là chuyển động tự nhiên. Nghiên cứu của Fry và cộng sự năm 2003 trên bảy nam giới tập tạ cho thấy khi bắt gối không được tiến ra trước, lực ở gối giảm nhưng lực ở hông tăng đáng kể. Nghĩa là lực không biến mất, nó chỉ chuyển chỗ. Nghiên cứu này nhỏ và có tranh luận về mức chênh, nên đừng xem nó là lời kết luận cuối cùng.
Điều đáng làm hơn là giữ gót trên sàn, gối thẳng hàng với mũi chân, lưng thẳng. Nếu gối vượt xa mũi chân và gót đã nhấc, tức là bạn đang dồn người ra trước, hãy ngồi mông ra sau nhiều hơn.
Squat nhẹ hơn cho người mới
Nếu chưa làm được squat, đừng ép. Có hai cách dễ hơn:

- Đứng lên ngồi xuống ghế. Ngồi ở mép ghế chắc, hai chân rộng bằng hông, khoanh tay. Hơi nghiêng ngực về trước, đạp gót đứng lên không dùng tay, rồi ngồi xuống chậm, đếm ba nhịp. Ghế đóng vai trò giới hạn độ sâu.
- Ngồi tựa tường. Lưng áp tường, trượt xuống đến khi đùi song song sàn, rồi giữ. Gối nằm trên cổ chân. Thở đều, không nín thở.
Khi làm gọn 3 hiệp mỗi hiệp 10 lần đứng lên ngồi xuống ghế, thử squat không ghế với độ sâu vừa phải.
| Mức | Bài | Gợi ý |
|---|---|---|
| Mới bắt đầu | Đứng lên ngồi xuống ghế | 2 đến 3 hiệp, 8 đến 10 lần |
| Tiếp theo | Squat thường, hạ nông | 2 đến 3 hiệp, 8 lần |
| Khi đã quen | Squat đến song song sàn | 3 hiệp, 10 lần |
| Muốn thử thách | Squat ôm tạ, squat chân rộng | Hỏi huấn luyện viên hoặc làm theo video mẫu |
Mức gợi ý 2 đến 4 hiệp, 8 đến 12 lần, 2 đến 3 ngày mỗi tuần là liều chung cho tập sức mạnh trong khuyến nghị của ACSM. Người mới bắt đầu ở đầu thấp của khoảng này.
Làm sao biết mình squat đúng?
Hãy quay video từ phía bên, đặt điện thoại ngang hông. Nhìn lại ba điều: lưng có thẳng không, gót có chạm sàn không, gối có theo hướng mũi chân không. Nếu muốn được nhắc ngay lúc tập, Squat là một trong những bài camera của AI Coach 360 theo dõi, với coach nhắc lỗi bằng giọng nói.
Khi nào nên dừng và hỏi bác sĩ?
Hãy dừng tập và đi khám nếu có một trong các dấu hiệu:
- Đau nhói trong khớp gối, đau tăng dần khi tập.
- Sưng, nóng hoặc đỏ quanh gối.
- Gối khóa lại, kẹt, hoặc bị "sụp" khi bước.
- Đau không giảm sau vài ngày nghỉ.
- Tê hoặc yếu chân.
Người lớn tuổi, người có bệnh khớp, đã từng chấn thương gối hoặc mẹ sau sinh chỉ nên bắt đầu ở mức cơ bản như đứng lên ngồi xuống ghế, và nên hỏi bác sĩ trước.
Squat kết hợp với bài nào?
Squat đi tốt với cầu mông, hít đất chống tường và plank. Lên lịch cho cả tuần ở bài Lịch tập tuần đầu không dụng cụ. Nếu muốn nâng độ khó cho bụng, đọc Plank bao lâu là đủ.

Muốn có video mẫu, coach giọng Việt nhắc nhịp và bấm giờ, hãy Tải AI Coach 360 Workout miễn phí tại trang tải app.
Câu hỏi thường gặp
Squat đúng cách như thế nào?
Chân rộng bằng vai, mũi chân hơi mở. Đẩy mông ra sau, hạ đến khi đùi gần song song sàn, rồi đạp gót đứng lên. Gối đi theo hướng mũi chân và gót không rời sàn.
Gối có được vượt quá mũi chân khi squat không?
Khi hạ người, gối tiến ra trước một chút là bình thường. Điều cần tránh là dồn trọng lượng lên mũi chân và nhấc gót. Một nghiên cứu năm 2003 cho thấy chặn gối không cho tiến ra trước làm lực chuyển sang hông, nên không cần ép gối đứng yên.
Gót chân nhấc lên khi squat là do đâu?
Thường do cổ chân chưa linh hoạt hoặc do dồn người về phía mũi chân. Thử mở mũi chân hơi rộng hơn, hạ nông hơn, hoặc làm bài squat ghế cho đến khi quen.
Người mới nên squat bao nhiêu cái, mấy hiệp?
Có thể bắt đầu với 2 đến 3 hiệp, mỗi hiệp 8 đến 10 lần, nghỉ 45 đến 60 giây, 2 đến 3 buổi mỗi tuần. Nếu chưa làm được, dùng bài đứng lên ngồi xuống ghế.
Có nên squat khi đang đau gối không?
Nếu đau nhói, sưng hoặc đau tăng khi tập thì nên dừng và đi khám. Bài viết này chỉ nói về kỹ thuật, không thể xác định nguyên nhân đau của bạn.
Hướng dẫn từng bài
Nguồn tham khảo
- Fry AC, Smith JC, Schilling BK. Effect of knee position on hip and knee torques during the barbell squat. J Strength Cond Res 2003;17(4):629-633.
- Garber CE et al. ACSM Position Stand. Med Sci Sports Exerc 2011;43(7):1334-1359, bảng 2, mục tập sức mạnh (2 đến 4 hiệp, 8 đến 12 lần, 2 đến 3 ngày mỗi tuần).
- Haff GG, Triplett NT (eds). Essentials of Strength Training and Conditioning, 4th ed. NSCA, Human Kinetics, 2016, phần kỹ thuật squat.
- Hartmann H et al. Analysis of the load on the knee joint and vertebral column with changes in squatting depth and weight load. Sports Med 2013;43(10):993-1008.